تعامل ميان گردشگري و محيط زيست اصليترين بحث اكوتوريسم است تا هم گردشگري رونق يابد و هم منابع طبيعي كشور حفظ شود.تالابها از زيباترين منابع طبيعي هستند كه ميتوان با آموزش صحيح،مردم را به بازديد از آنها برد،كه البته سيستم مشخصي در كشور ما براي اين كار وجود ندارد.
تالابها جزو محيطهاي طبيعي محسوب ميشوند كه فوايد اقتصادي فراواني را براي بشر ايجاد ميكنند. توليد محصولات شيلاتي،حفظ سطح آب براي مناطق كشاورزي،توليد چوب،ذخيره آب و كاهش بلاياي طبيعي و به ويژه سيلاب،تثبيت خطوط ساحلي،از بين رفتن مواد زايد و تصفيه آب،برخورداري از چشماندازهاي زيباي طبيعي و ايجاد بستر مناسب براي حيات بسياري از گونههاي جانوري و گياهي از ويژگيهاي ارزشمند تالابها هستند.
تالابها جزو محيطهاي طبيعي محسوب ميشوند كه فوايد اقتصادي فراواني را براي بشر ايجاد ميكنند. توليد محصولات شيلاتي،حفظ سطح آب براي مناطق كشاورزي،توليد چوب،ذخيره آب و كاهش بلاياي طبيعي و به ويژه سيلاب،تثبيت خطوط ساحلي،از بين رفتن مواد زايد و تصفيه آب،برخورداري از چشماندازهاي زيباي طبيعي و ايجاد بستر مناسب براي حيات بسياري از گونههاي جانوري و گياهي از ويژگيهاي ارزشمند تالابها هستند.
از سوي ديگر،تالابها جزو تهديدشوندهترين زيستگاهها به شمار ميروند كه اين موضوع به طور عمده ناشي از خشكاندن و تغيير كاربري،ايجاد آلودگي و برداشت بي رويه از گونههاي زيستي تالابهاست.
كنوانسيون رامسر براي حفظ تالابها به توافقي بينالمللي رسيد كه براساس آن كشورهاي عضو بر روي تالابهاي مهم جهان،به ويژه زيستگاههاي پرندگان آبزي و كنار آبزي و نحوه حفاظت از آنها مطالعه،تحقيق و حمايت ميكنند.اين كنوانسيون در 13 بهمن 1349 معادل دوم فوريه 1971 ميلادي بنا به دعوت ايران به منظور مطالعه تالابها در رامسر تشكيل شد و به همين دليل نيز نام كنوانسيون رامسر بر آن نهاده شده است.تالابهايي كه در فهرست كنوانسيون رامسر جاي گرفتهاند به عنوان تالابهاي بينالمللي شناخته ميشوند.
تعريفي كه كنوانسيون رامسر از تالابها ارايه كرده است بدين قرار است:«مناطق مردابي،آبگير،توربزار يا زمينهاي خيس،بركههاي مصنوعي يا طبيعي كه به طور دايم يا موقت داراي آب ساكن يا جاري،شيرين،لب شور يا شور و ازجمله مناطق داراي آبهاي دريايي كه عمق آنها در حالت جزر كامل بيش از شش متر نباشد.اين تعريف شامل نيزارها و بسترهاي پوشيده از علف دريايي مناطق ساحلي،آببندهاي گلي يا حرايي،مصبها،رودخانهها،باتلاقهاي آب شيرين،جنگلها و درياچههاي باتلاقي، مرداب و درياچههاي شور نيز ميشود.
ايران ازنظر دارا بودن مناطق تالابي در جهان بسيار حائز اهميت است.تالابهاي عمده در ايران را ميتوان به شش گروه اصلي تقسيم كرد.نخست تالابهاي گيلان در اطراف تالاب انزلي،تالابهاي مازندران و گلستان در اطراف خليج گرگان،درياچه اروميه و ماندابهاي اطراف آن،تالابهاي استان فارس،تالابهاي سيستان و تالابهاي خوزستان.
تاكنون 84 تالاب با اهميت در كشور شناسايي شده است كه از اين تعداد 22 تالاب در فهرست كنوانسيون رامسر به ثبت رسيده و داراي اهميت بينالمللي است.
يكي از مهمترين نكاتي كه در حفظ تالابها به آن توجه خاصي ميشود،حفاظت از آنها به منظور ايجاد مكاني امن براي جانوران و گياهان و حفظ آن براي نسلهاي بعدي انسان است.اما آيا مردم امروز يا فردا راهي براي بازديد از اين مناطق ارزشمند را دارند؟ آيا آموزش خاصي به آنها براي بهرهمند شدن درست از اين منابع طبيعي داده ميشود؟ آيا مردم تالاب را ميشناسند؟
در ايران،اولين ضرر ورود گردشگر به مناطق بكر محيط زيست،جاگذاري زباله در آن منطقه است.درحاليكه در كشورهاي پيشرفته گردشگر را به سمت طبيعت سوق ميدهند و به آنها نيز آموزشهاي لازم براي استفاده بهينه از طبيعت را ميدهند،در ايران ترس همه مسئولان و دلسوزان از اين است كه مبادا فردي يا خانوادهاي به دامان طبيعت بكر برود و آن جا را بر اثر سهلانگاري تا مرز نابودي برساند!
با هماهنگي، هدف مشخص و تعداد مشخص به بازديد تالاب ميروند
استان مازندران داراي 7 تالاب است كه كه دو تالاب در منطقه پناهگاه حيات وحش و يك تالاب نيز منطقه شكارممنوع محسوب ميشود. از ميان اين تالابها دو تالاب فريدونكنار و ميانكاله در كنوانسيون رامسر به ثبت رسيده است.
علي اشرفيپور،رييس اداره كل حفاظت محيط زيست استان مازندران در گفتگو با خبرگزاري ميراث فرهنگي گفت:«از ميان تالابهايي كه در استان موجود است،دو تالاب ميانكاله و فريدونكنار جزو تالابهاي بينالمللي كنوانسيون رامسر به ثبت رسيدهاند.»
وي در ادامه درباره نحوه بازديد از اين تالابها گفت:«تالاب فريدونكنار كه جزو اراضي كشاورزي و شاليزاري منطقه است و مردم در كنار آن زندگي و كار ميكنند و بازديد از آن به صورت حفاظت شده نيست.»
اشرفيپور ادر ادامه افزود:«تالاب ميانكاله اما تحت حفاظت محيط زيست است و كل آن منطقه پناهگاه حيات وحش محسوب ميشود،بنابراين ضوابط و قوانين محيط زيست در اين تالاب جاري است و گروههايي كه ميخواهند از اين تالاب بازديد كنند بايد تحت اين قوانين قرار گيرند.»
وي در ادامه افزود:«پناهگاه حيات وحش ميانكاله داراي پرسنل سازماني خاص خودش است كه در آن منطقه مستقر هستند.محيط زيست 5 پاسگاه با وسايل و امكانات لازم،اعم از ماشين و موتورسيكلت و قايق موتوري،در منطقه استقرار داده و به گشتزني در آن ميپردازند.»
وي درباره بازديد از تالاب ميانكاله توسط مردم توضيح داد:«مردم محلي مشكلي براي بازديد ندارند.بر اساس تعامل و شناختي كه با آنها پيدا كردهايم،بهصورت عرف معمول و با نظارت نيروهاي محيط زيست به تالاب وارد ميشوند.البته اكثر آنها دامدارند و يا دامگاه ماهي در منطقه دارند و براي تفريح به تالاب نميروند.»
مديركل محيط زيست مازندران در ادامه گفت:«افراد غيربومي معمولا در ايامي مثل سيزده بهدر به اين منطقه ميآيند و هدفشان هم تنها تفريح است.براي اين بازديدكنندهها نيز فضايي را مشخص كردهايم و به آنها اختصاص دادهايم و براي آنكه زبالههاي خود را نيز در طبيعت نريزند،نايلونهاي زباله بين آنها توزيع ميكنيم.»
وي در ادامه افزود:«درصورتيكه گروههاي غيراستاني قصد بازديد از اين تالاب را داشته باشند،بايد ابتدا باسازمان محيط زيست هماهنگ شوند.در اين صورت ما هدف و تعداد آنها را جويا ميشويم و درصورت لزوم و نداشتن مشكلي آنها را به پناهگاه حيات وحش ميانكاله هدايت ميكنيم.»
وي درخصوص مطالعات انجام گرفته براي ميانكاله گفت:«مطالعات تفصيلي اين تالاب ميانكاله كه از سال 85 آغاز شده بود،تمام شده و در مرحله تصويب است.»
اشرفيپور در ادامه درباره ثبت ديگر تالابهاي موجود در مازندران و ثبت آنها در كنوانسيون رامسر گفت:«در استان مازندران غير از اين دو تالاب كه در كنوانسيون رامسر به ثبت رسيدهاند و جزو تالابهاي بينالمللي محسوب ميشوند،تالاب ديگري كه در حد ثبت در اين كنوانسيون باشد نداريم.»
سيستم مشخصي براي ورود گردشگر به مناطق طبيعي نداريم
از ميان تالابهاي استان هرمزگان،علاوه بر اينكه 4 تالاب آن به ثبت در كنوانسيون رامسر رسيده،يك تالاب در پناهگاه حيات وحش و يكي نيز منطقه حفاظت شده است.تالابهاي خورخوران،جزيره شيدرو، دهانه رودهاي شور و شيرين و ميناب و دهانه رودهاي حرا و گز،چهار تالاب بينالمللي و ثبت شده در كنوانسيون رامسر است كه در اين استان واقع شدهاند.
مهرداد كتال محسني،رييس اداره كل حفاظت محيط زيست استان هرمزگان در گفتگو با خبرگزاري ميراث فرهنگي گفت:« كليه آبهاي ساحلي استان تا عمق 6 متر جزو تالابهاي ساحلي محسوب ميشوند. از اين محدوده تعداي به ثبت كنوانسيون رامسر رسيده كه در مجموع چيزي معادل 190 هكتار است.از 22 تالاب ايران كه در كنوانسيون رامسر ثبت شده، 4 تالاب در استان هرمزگان قرار دارد.»
وي در ادامه افزود:«بحث انتقال مراجعهكننده به داخل مناطق حفاظت شده در ايران دقيق و منظم نيست.نميتوانيم سرويس و خدمات و راهنماي مناسبي در اختيار آنها بگذاريم.»
كتال محسني در ادامه افزود:«نه محيط زيست و نه گردشگري و نه هيچ سازمان ديگري مديريت هدايت گردشگر را بهصورت منظم در مناطق تحت حفاظت ندارد.»
وي درباره برنامههايي كه در زمينه رشد گردشگر در اين مناطق در دست اقدام است،گفت:«يكي از اين برنامهها اين است كه بخشي از مناطقي كه قابليت توريستي بهصورت متمركز دارد را طي قراردادهاي مشخصي به بخش خصوصي واگذار كنيم و نحوه اين واگذاري و طول مدت آن هم كاملا مشخص باشد.»
وي درادامه افزود:«متاسفانه عليرغم جلسات متعددي كه در بندرعباس و قشم و اروميه شده،هنوز واگذاري اين مناطق به بخش خصوصي نهايي نشده و دستورالعمل مشخصي بهدست نيامده تا بتوان طبق آن برنامهاي را تدوين كرد.»
كتال محسني در ادامه گفت:«درحال حاضر سيستم متمركز و مشخصي براي ورود گردشگر به مناطق تحت حفاظت وجود ندارد.برخي اوقات و برحسب مورد،وقتي از جانب تورهاي طبيعتگردي با ما تماس ميگيرند،محيط بانان را به آن نقاط ميفرستيم تا براي مراجعهكنندگان توضيحات لازم را ادا كنند.البته اينگونه كارها تنها براي تورهاي آموزشي و دانشگاهي صورت ميگيرد.»
مديركل محيط زيست هرمزگان درباره ثبت تالابهاي ديگري از اين استان در كنوانسيون رامسر،گفت:« درحال حاضر روي اين موضوع كه تالابي را به كنوانسيون رامسر اضافه كنيم،كار نكردهايم.اما براي آينده دو تالاب حراي جاسك و گابريك را كه به عنوان مناطق حفاظت شده نيز هستند به عنوان تالاب بينالمللي به كنوانسيون رامسر پيشنهاد ميدهيم.فعلا مشغول كارهاي لازم براي اين امر هستيم.»
در ژاپن مردم پس از آموزش به بازديد از تالاب ميروند
استان گيلان دراي 6 تالاب است كه 5 تالاب آن بينالمللي و ثبت شده در كنوانسيون رامسر است و اساميشان بدين قرار است:تالابهاي انزلي،سياه كشيم،سلكه،امير كلايه،كولاب بندركياشهر و دهانه سفيد رود.از ميان تالابهاي اين استان،يك تالاب بهعنوان پارك ملي،يكي از آنها منطقه حفاظت شده و سه تالاب نيز پناهگاه حيات وحش هستند.
سعيد فرجپور،مدير روابط عمومي اداره كل حفاظت محيط زيست استان گيلان كه بهتازگي و پس از گذراندن ورك شاپي آموزشي درباره مديريت تالاب در ژاپن،به ايران بازگشته در گفتگو با خبرگزاري ميراث فرهنگي گفت:«طرح مديريت تالاب انزلي با همكاري آژانس بينالمللي و همكاريهاي ژاپن(جايكا) در استان گيلان برگزار ميشود.به همين منظور دوره آموزش يكروزهاي را در ژاپن برگزار كردند و در آنجا ما را با نحوه مديريت تالابها،چگونگي ترويج اكوتوريسم، سيستمهاي مدرن آموزشي در حوزه تالابهاي كنوانسيون رامسر و چگونگي به ثبت رساندن سايتهاي ژاپن در اين كنوانسيون آشنا كردند.»
وي مديريت تالابها در ژاپن را با ايران بسيار متفاوت دانست و گفت:«در ژاپن حجم دولت كم است و حفاظت و اكوتوريسم و آموزش محيط زيست را به بخش خصوصي سپردهاند و آنان مديريت تالابهاي سايت رامسر را با كمك انجمنهاي مردمنهاد انجام ميدهند. دولت نيز با نظارتي عالي مشغول تدوين قوانين و سازوكارهايي است تا كار آنها را تسهيل كند.»
فرجپور در ادامه گفت:«استفاده خردمندانه از تالابها مهمترين بخشي است كه در ژاپن به آن ميپردازند.بهشدت بهدنبال اين هستند كه ذينفعان تالابها را از طرحهاي توريستي منتفع كنند،بهطوري كه در برخي مناطق جلبكهايي كه در برخي مناطق جزر و مدي است را بستهبندي ميكنند و ميفروشند تا به نفع جامعه محلي شود و آنها را نيز همراه با پيشرفت توريسم كنند.»
وي دليل رسيدگي شديد مردم ژاپن از منابع طبيعي را برطرف شدن نيازهاي اوليه آنها دانست و گفت:« چون نيازهاي اوليه برطرف شده،امروز خرد جمعيشان به اين مسئله رسيد تا از منافع باقيمانده دفاع كنند.دولت نيز بهشدت بهدنبال حفظ اين مناطق است.»
فرجپور رونق اكوتوريسم را در ژاپن فعال دانست و گفت:«در بحث اكوتوريسم،دولت براي هريك از سايتهاي طبيعي خود،يك سازه ساخته است.اين سازهها بيشتر براي بازديد و مشاهده سايت توسط مردم است كه هزينهاي را براي اين بازديد ميپردازند.اين هزينهها و بودجههايي كه دولت ميدهد باعث چرخش مالي در آن منطقه ميشود.اين سازهها توسط استانداريها با سرميهگذاري دولت ساخته شده و مديريت آن به دست شهرداريها يا بخش خصوصي است.در حقيقت همينها هستند كه هم از اين مناطق حفاظت ميكنند و هم ازآنها منتفع ميشوند.»
وي بازديد از تالابها را در ژاپن منظم و حسابشده دانست و گفت:« ما از آنها يك مقدار بستهتر در اين زمينه كار ميكنيم.پاي مردم به هر شكل بايد به تالابها باز شود،ولي آنها قبل از ورود،گروهها را از صافي آموزشي رد ميكنند تا نحوه استفاده از مناطق را بدانند.به آنها تاكيد ميشود كه به منطقه آسيب نرسانند و مسئوليت زباله خود را برعهده داشته باشند.شعارشان نيز اين است كه ما براي تفريح آمدهايم نه اينكه آسيب برسانيم.»
مدير روابط عمومي محيط زيست گيلان،درباره آموزشهايي كه در ژاپن درباره نحوه مديريت ديده است،گفت:«با اشكال متفاوت و مدرني از آموزش در ژاپن مواجه شديم كه بيشترشان مفرح بود.آنها معتقدند كه آموزش تنها انتقال مفهوم نيست و در حقيقت ايجاد علاقه كردن است.»
فرجپور ژاپنيها را در ثبت تالابهايشان د ر كنوانسيون رامسر مصصم دانست و گفت:«كنوانسيون رامسر يكي از مهمترين كنوانسيونهاي زيست محيطي است كه ژاپنيها با شدت و علاقه بهدنبال اين هستند كه تا مناطق بيشتري از خود را به ثبت در آن برسانند.ژاپن درحال حاضر 33 تالاب خود را در اين كنوانسيون به ثبت رساند و قرار است تا در دو سال آينده اين رقم را به 50 تالاب برساند.»
وي درباره شرايط پيشآمده براي تالاب انزلي را مشابه شرايطي دانست كه براي تالابي در ژاپن اتفاق افتاد، ولي نحوه برخورد را متفاوت دانست:«عين شرايطي كه براي تالاب انزلي بهوجود آمده،براي تالابي به نام "ياگسو هيگاتا" نيز در ژاپن پيش آمد و قرار بود جادهاي از ميان آن رد شود.دولتيها و غيردولتيها تمام سعيشان را كردند كه اين جاده به نحوي عبور كند تا تالاب كمترين آسيب را ببيند.جاده در نهايت تغيير مسير داد و از منتهياليه شمالشرقي حركت كرد،ولي 5/1 هكتار از تالاب اجبارا نابود شد.آنها در اين 5/1 هكتار پارك جنگلي ساختند و آن را به همان صورت رها نكردند.»
وي در پايان گفت:«در ژاپن حرف اول را علم ميزند.واقعا ملت اين كشور با يك هدف و آنهم پيشرفت و اعتلا و سربلندي ژاپن زندگي ميكنند و در اين راه حاضرند جان خود را نيز بدهند.»
+ نوشته شده توسط خبرگزاری گردشگری مازندران در سه شنبه 1387/04/11 و ساعت
13:3 |



